Junaka, WSK, SHL, Osę i inne jednoślady z okresu PRL uważamy dziś często za kultowe. Choć nie były najdoskonalsze, nie porywały osiągami ani jakością, miały w sobie coś niezwykłego - były nasze, polskie.

Ówcześni posiadacze krajowych motocykli cieszyli się z nich, bo musieli. Liczba usterek i niedoróbek była tak duża, że praktycznie każdy motocyklista musiał być mechanikiem-amatorem. To z tamtych czasów wyrosła stara szkoła - kierowcy, dla których remont silnika na poboczu to normalka, a ustawienie zapłonu robią nawet przez sen.

Reklama

ZOBACZ KALENDARZ GWIAZDY MotoGP »

Kalendarz dla motocyklisty na rok 2026 Gwiazdy MotoGP.

Duży 42x30 cm. 79 zł WYSYŁKA GRATIS!

Kalendarz motocyklowy na rok 2026 ścienny, przedstawiający najważniejszych bohaterów tego sezonu MotoGP. Marc Marquez, Jorge Martin, Johann Zarco, Raul Hernandez, Fabio Quartararo, Franco Morbidelii, Pedro Acosta, Pecco Bagnaia, Marco Bezzecchi, Alex Marquez i inni w obiektywnie Łukasza Świderka, polskiego fotografa w MotoGP

KUP TERAZ. WYSYŁKA GRATIS »

Dla nas dziś Junak, WSK, czy Osa, to tylko miłe retro-gadżety, którymi można zadać szyku na zlotach, czy rajdach zabytków. Ale w czasach słusznie minionego ustroju pełniły one nierzadko funkcję pojazdu rodzinnego, środka transportu w budowlance, czy radiowozu. Był czas, pod względem produkcji jednośladów, byliśmy światową potegą!

WSK Kos, WSK Perkoz

Jednym z najbardziej znanych i bez wątpienia najpopularniejszym motocyklem była w PRL wueska. Motocykl produkowany był od 1954 do 1985 roku przez Wytwórnię Sprzętu Komunikacyjnego PZL w Świdniku. Przez lata powstało około 30 różnych wersji, nazywanych najczęściej gatunkami ptaków - kosów, gili, bąków czy perkozów.

Prostota konstrukcji i powszechna dostępność części spowodowała, że motocykl dosłownie zmotoryzował Polskę. Stał się także dla młodych motocyklistów pierwszym krokiem w świat motorsportu, a nawet ówczesnego stuntu. Nie bez powodu skrót WSK rozszyfrowywano wtedy jako Wiejski Sprzęt Kaskaderski.

Ale WSK zasłużyła się także w turystyce. Marek Michel na WSK 125 M06-B3 odbył w latach 1973-1974 dwie podróże: do Indii oraz dookoła świata.

JUNAK M07, M10

Do dziś stare Junaki robią kolosalne wrażenie na drodze. Pod względem stylistycznym projekt był tak udany, że z powodzeniem może konkurować ze współczesnymi konstrukcjami retro - Triumphem Bonnevillem, czy Kawasaki W800. Łatwo sobie wyobrazić jakie pożądanie musiał budzić w latach 50. Jego produkcją zajmowała się Szczecińska Fabryka Motocykli (SFM). Pierwszy model - Junak M07 wyjechał z fabryki w 1953 roku. Junaki wykorzystywane były między innymi przez milicję, głównie ze względu na osiągi. Do tego właśnie motocykla należy ówczesny rekord prędkości - 150 km/h. Najciekawszą wersją Junaka był model Scrambler, który trafił nawet do Stanów Zjednoczonych.

OSA

Dziwnym trafem polski skuter o elganckich, miękkich kształtach ma na imię Osa, czyli, w tłumaczeniu na włoski - Vespa. Przypadek? To już pozostawmy własnemu osądowi. Projekt powstał w Warszawskiej Fabryce Motocykli, a jednoślad pomyślany był jako pomoc w pracy, oszczędność czasu, rozrywka i wypoczynek dla pań. Piękny skuter, z powodu specyficznej konstrukcji, najbardziej znany stał się jednak z powodu zacierających się silników. W całej historii tego skutera udało się wyprodukować tylko 28 tysięcy sztuk.

SHL

SHL to marka o tradycjach sięgających jeszcze dwudziestolecia międzywojennego. Motocykle produkowane były początkowo w suchedniowskiej Hucie Ludwików (stąd nazwa SHL), której nazwę w 1948 roku przemianowano na Kieleckie Zakłady Wyrobów Metalowych. Do produkcji motocykli, wznowionej tam zaraz po II wojnie światowej, wykorzystywano początkowo podzespoły, które zostały z przedwojennych zapasów, ale silnik opracowano we własnym zakresie.

Pierwsza powijenna eshaelka wyjechała z fabryki w 1948 roku. Motocykl był później wielokrotnie modernizowany, używano też różnych silników - od 124 cm3 w początkowych latach, do 175 cm3. Jednoślady eksportowano, nawet do Stanów Zjednoczonych i Indii. W tym ostatnim kraju produkowano nawet własny motocykl na licencji SHL.

Ciekawym epizodem w historii marki SHL było czasowe przeniesienie produkcji do Warszawskiej Fabryki Motocykli. W połowie lat 50. powrócono jednak do KZWM Polmo-SHL w Kielcach. Z tego okresu pochodzi SHL Gazela, prawdopodobnie pierwszy turystyczny motocykl produkowany w Polsce.