Ścigacz.pl

W tym roku w USA sprzedaż quadów będzie większa niż sprzedaż wszystkich rodzajów motocykli łącznie. Czy to kres ery jednośladów? Wywiad z Jackiem Bujańskim czyli Mr. Quadem.

Quady w Europie robią furorę. Związane jest to z faktem, że po wprowadzeniu w Unii Europejskiej dyrektywy, która definiuje quad jako „pojazd samochodowy inny", wielu producentów oferuje produkty z homologacją, umożliwiającą zarejestrowanie quada i poruszanie się nim po drogach publicznych. W Stanach Zjednoczonych kowboje już dawno przesiedli się z koni na quady. Chociaż w kraju tym nie ma możliwości swobodnego poruszania się quadem po drogach publicznych, to już w tej chwili jest dostępna sieć szlaków, utrzymywanych przez różne kluby, oznaczonych różnym stopniem trudności. Po wniesieniu niewielkiej opłaty, na przykład, na stacji benzynowej, szlaki te umożliwiają poruszanie się quadem niemal po całych Stanach poza drogami publicznymi. Jak wygląda przeszłość, teraźniejszość i przyszłość quadów w Polsce? Na to pytanie próbowaliśmy odpowiedzieć w rozmowie z Jackiem Bujańskim, człowiekiem, który jest nieodłącznie kojarzony z quadami od momentu ich pojawienia się w Polsce.

Ścigacz.pl: Jakie warunki należy spełniać, aby prowadzić quad? Od czego należy rozpocząć przygodę z quadami?

Jacek Bujański: Myślę, że na początku należy znaleźć najbliższą wypożyczalnię, tam przejechać się quadem i zobaczyć, o co w tym chodzi? Do prowadzenia quada, który nie jest dopuszczony do ruchu drogowego, potrzebna jest koordynacja ruchowa. Czasami działanie kciuka i balans ciałem, podstawowe elementy w jeździe quadem, są dla ludzi czymś nie do opanowania. Nie potrzeba żadnych uprawnień, aby kupić i jeździć quadem nie rejestrowanym do jazdy w ruchu drogowym. Jeżeli chcemy poruszać się quadem po ulicach bo, na przykład, szukamy pojazdu, który nam zastąpi drugi lub trzeci samochód, to nasz wybór musi paść na pojazd z homologacją, umożliwiającą jego zarejestrowanie. Wtedy do prowadzenia takiego quada potrzebne jest prawo jazdy samochodowe B1 lub B. Tak więc nawet osoba, która ukończyła 16 lat i zdała egzamin na kategorię B1 jest uprawniona do poruszania się quadem po ulicy.

W prawie o ruchu drogowym nie wprowadzono jak dotąd obowiązku poruszania się w kasku pojazdem samochodowym innym. Wymóg ten odnosi się tylko do motocykli i do motorowerów. Jednak ze względu na własne bezpieczeństwo zawsze należy prowadzić quada w kasku. Tym bardziej, że wymóg ten jest stopniowo wprowadzany w innych krajach Unii Europejskiej.

Ścigacz.pl: Jeżeli chodzi o obecny rozwój rynku quadów w Polsce, to ile takich pojazdów sprzedaje się w tej chwili w naszym kraju i jak liczba ta wypada na tle lat ubiegłych?

Jacek Bujański: Oficjalna pierwsza sprzedaż quada w Polsce poprzez sieć dealerską miała miejsce w roku 1994. Wtedy to Suzuki sprowadziło pojazdy LT 80. Były one taką rzadkością, że nawet w Europie Zachodniej większość ludzi nie wiedziała, gdzie tym jeździć, jak tym jeździć i do czego to służy. W roku 1996 pojawiły się większe maszyny o większych pojemnościach. Wtedy to miałem przyjemność po raz pierwszy zaprezentować quada polskiemu wojsku, które w tym czasie poszukiwało do jazdy w terenie motocykli z koszem. W efekcie od 1997 roku quady zaczęły trafiać do takich służb, jak wojsko, straż graniczna, GOPR. Na początku sprzedawano od kilku do kilkunastu, potem kilkudziesięciu sztuk rocznie. W ciągu 12 lat, które upłynęły od roku 1994 roku, sprzedaż wzrosła od zera do około 1000 sztuk sprzedawanych w oficjalnej sieci dealerskiej, przy czym 1/3 z tej liczby przypadnie w tym roku prawdopodobnie na quady ze znakiem Yamaha. Jednak w Polsce bardzo duże znaczenie ma import prywatny, nieoficjalny. Przypuszczam, że tą drogą w tym roku trafi do naszego kraju liczba quadów, przewyższająca sprzedaż oficjalnych sieci dealerski. Jest to import głównie ze Stanów Zjednoczonych, w których dzięki niskiemu kursowi dolara ceny quadów różnią się bardzo od cen tych pojazdów w Europie. Ceny w Polsce są bardzo podobne do tych we Francji czy w Szwajcarii. Ceny quadów używanych w tych krajach są również wysokie, dlatego importu z rynku europejskiego praktycznie nie ma.

Ścigacz.pl: Jak wygląda rynek polski na tle rynków Europy, Stanów Zjednoczonych i innych krajów świata?

W Stanach Zjednoczonych w tej chwili sprzedaje się ponad milion quadów rocznie. Jest to liczba, przewyższająca nawet liczbę sprzedanych motocykli, którą w USA szacuje się w tej chwili na około 800 tysięcy. Quady są tam głównie używane do jazdy w terenie, na rancho, na szlakach. W USA z tego co mi wiadomo nie ma możliwości poruszania się quadem po drodze publicznej. Są za to utrzymywane specjalne szlaki, prowadzące nawet przez parki narodowe, dedykowane właśnie jeździe quadami. Co prawda istnieje możliwość wykupienia specjalnej licencji - tabliczki, umożliwiającej dojeżdżanie quadem od domu do najbliższej stacji benzynowej celem zatankowania go lub na krótkim odcinku drogi między dwoma szlakami dla quadów. Jednak pomijając ten fakt możemy stwierdzić, że w USA quady są wykorzystywane do pracy i do jazdy w terenie. Istnieje tam również cały przemysł akcesoriów, a także produkcja części tuningowych dla zawodników, których kilkanaście tysięcy ściga się w różnych sportach terenowych.

Producenci w Stanach Zjednoczonych kurczowo trzymają się zakazu wpuszczania quadów na drogi. Prawdopodobnie wynika to z istniejącego tam systemu prawnego, nakładającego na przedsiębiorców bardzo dużą odpowiedzialność za ich produkty. Wysoko umieszczony środek ciężkości większości quadów powoduje, że przy dużych prędkościach bez odpowiedniego balansu ciałem są one wywrotne. Badając liczbę wypadków na 1000 uszkodzeń ciała użytkowników pojazdów producenci doszli do wniosku, że dopuszczenie tak dużej liczby quadów w USA do ruchu drogowego mogłoby zakończyć się falą pozwów od ludzi, którzy ucierpieli na skutek wypadku na quadzie i którzy twierdziliby, że wypadki te były skutkiem takiej, a nie innej konstrukcji quadów.

Zakaz dopuszczania quadów do ruchu drogowego przenosi się na rynek europejski. Na większości rynków europejskich importerzy producentów japońskich mają zakaz homologowania ich do użytku w ruchu drogowym. Co ciekawe, produkty amerykańskie, takie jak Polaris czy Bombardier, wchodząc na rynek europejski są już sprzedawane z homologacją, umożliwiającą ich rejestrację i następnie użytkowanie w ruchu drogowym.

Niszę, powstałą na skutek braku homologacji pojazdów japońskich, bardzo dobrze wykorzystali producenci z Korei, ze szczególnym wskazaniem na Kymco. Kymco, oferując pojazdy względnie trwałe, tanie i z homologacją, umożliwiającą ich zarejestrowanie i jazdę po drogach publicznych, dosłownie zawojowało Europę. Warto przy tym wspomnieć, że chociaż Kymco nie jest marką japońską, to pojazdy pod tym znakiem są wytwarzane przez byłego poddostawcę Hondy. Chociaż Kymco nie przejęło jeszcze technologii japońskich, to w klasie 200, 250, 300 cm3 oferuje już quady z napędem na wał tylnej osi, bardzo atrakcyjne stylistycznie i dobrze wyposażone właśnie do jazdy po mieście.

W Europie Zachodniej 80% pojazdów sprzedaje się na ogumieniu szosowym. Trudno jest tam znaleźć pola, które nie miałyby swojego właściciela lub lasy, do których można byłoby wjechać pojazdem mechanicznym. W efekcie w Europie quady są używane głównie do jazdy w ruchu drogowym lub do krótkich wycieczek za miasto.

Jacek Bujański: Prawda jest taka, że nawet jeżeli ktoś kupi pojazd wyłącznie do jazdy w terenie, to znajdując się na drodze gruntowej często będzie musiał posiadać rejestrację i ubezpieczenie. Nawet przecinając drogę publiczną, przejeżdżając z jednej łąki na drugą, przez moment jesteśmy uczestnikami ruchu drogowego. W efekcie ludzie często rozwiązują problem poruszania się nie rejestrowanym quadem po drogach publicznych, starając się ograniczyć prędkość tak, aby zakwalifikować pojazd jako „wolnobieżny". Dawniej quady były rejestrowane jako motocykle. Nasuwa się więc wniosek, że lepiej mieć rejestrację pojazdu. Dzięki temu nawet użytkując quada głównie w terenie od czasu do czasu zaoszczędzimy sobie wielu kłopotów. Jednak producenci japońscy, Honda, Yamaha, Suzuki i Kawasaki również w Polsce nie chcą brać na siebie odpowiedzialności za skutki poruszania się quadami w ruchu drogowym, uniemożliwiając jednocześnie polskim importerom sprzedawanie quadów z homologacją.

Według producentów quady zostały zaprojektowane do jazdy w terenie i tam właśnie powinny być eksploatowane. W Stanach Zjednoczonych jest dużo pustyń, plaż i innych terenów, po których można poruszać się quadami. Niestety w Polsce plaża jest miejscem, po którym nie można poruszać się pojazdami mechanicznymi. W związku z tym alternatywą wydaje się być dopuszczanie quadów do ruchu po drogach publicznych.

Ścigacz.pl: Czy jazda quadem na ogumieniu terenowym po ulicy pociąga za sobą jakieś dodatkowe zagrożenia?

Ogumienie terenowe, posiadające zazwyczaj bieżnik w kształcie kostki, na asfalcie zapewnia dużo mniejszą powierzchnię kontaktu opony z podłożem. W efekcie hamowanie quadem, ważącym od 150 do 350 kilogramów, przy dużych prędkościach jest na takim ogumieniu mniej efektywne. Jeżeli jednak poruszamy się quadem powoli, to ogumienie terenowe nie stanowi dużego zagrożenia. Poza tym są produkowane opony terenowe ze znakami homologacyjnymi, dopuszczającymi do ruchu drogowego.

Ścigacz.pl: Jakie sporty, związane z quadami, są najbardziej popularne w Polsce? Gdzie w naszym kraju można się wyszaleć na quadzie?

Dla osób sprawnych fizycznie, które chciałyby sprawdzić się w prawdziwym sporcie, adresowana jest oferta PZMotu. Jest to przede wszystkim motocross, odpowiednik motocrossu motocyklowego. Na torze zamkniętym o długości 3 do 4 kilometrów, najeżonym rozmaitymi skokami, można spróbować swych sił w rywalizacji z polskimi zawodnikami, niejednokrotnie prezentującymi już bardzo wysoki poziom.

Drugą dyscypliną są rajdy enduro, w których mogą brać udział użytkownicy pojazdów zarejestrowanych. Może to być kategoria quadów 2K, czyli z napędem tylko na tylną oś, albo 4K, oddzielna kategoria dla pojazdów z napędem na 4 koła.

Kolejną dyscypliną jest supermoto, łączące jazdę po asfalcie z jazdą w terenie. Trochę szutru, 2-3 skoki i asfalt sprawiają, że supermoto quadów jest dyscypliną bardzo szybką. W tej dyscyplinie możemy się pochwalić sukcesami Polaków, w szczególności zwycięstwem Pawła Sobczyka w Pucharze Europy.

Oprócz wyżej wymienionych dyscyplin typowo sportowych równolegle rozwijają się imprezy przeprawowo-turystyczne. W nich nie liczy się prędkość pojazdów, ale umiejętność pokonywania różnorodnych przeszkód. Uczestnicy poruszają się zespołowo z odpowiednim ekwipunkiem. Przeszkodą może być rzeka na tyle głęboka, że do jej pokonania potrzebny jest nadmuchiwany ponton lub balon. (Quady mogą pokonywać przeszkody wodne do głębokości 80-100 cm. Głębiej mogą już pojawić się kłopoty.)

Quady biorą też udział w rajdach długodystansowych. Jednak w Europie nie ma zbyt wielu imprez tego typu. Ja w ubiegłym roku brałem udział w Croatia Trophy, najtrudniejszym offroadowym rajdzie w Europie. W tym roku startowałem w Berlin-Wrocław, zwanym „małym Dakarem". W rajdzie tym ścigają się motocykle, quady, samochody terenowe i ciężarówki. W ciągu tygodnia po różnych poligonach przejeżdża się ponad 1 200 kilometrów. Nawigacja odbywa się przy pomocy roadbooka, w którym w poszczególnych kratkach zaznaczone są kolejne przeszkody i punkty nawigacyjne. 

Ścigacz.pl: Czy osoba, która kupiła quada w poszukiwaniu mocnych wrażeń, może czuć się bardziej bezpieczna, niż w samochodzie lub na motocyklu?

Moim zdaniem na quadzie powinniśmy się czuć mniej bezpieczni niż w samochodzie i na motocyklu. W samochodzie mamy elementy, które zapewniają bezpieczeństwo, na przykład, ABS, odpowiednia konstrukcja nadwozia, pasy bezpieczeństwa, kurtyny powietrzne. Motocykl z kolei nie daje wrażenia pozornego bezpieczeństwa. Już na postoju motocykl się przewraca, więc kierowca nabiera do niego respektu i od razu nabiera przekonania, że na motocyklu trzeba uważać. Na quadzie początkowa łatwość ruszania budzi w wielu osobach przekonanie, że jazda tym pojazdem jest bardzo łatwa. Niestety po osiągnięciu większej prędkości, na przykład 60 km/h, próba gwałtownego skręcenia może zakończyć się wypadkiem. Proporcje pojazdu, zbliżone do 1 metra wysokości i 1 mera szerokości, powodują, że quad nie ma dobrej stabilności poprzecznej. Dodatkowo w celu zwiększenia komfortu podróżowania we współczesnych quadach bardzo często stosuje się zawieszenie niezależne, które powoduje jeszcze większe „bujanie się" na boki, czyli jeszcze mniejszą stabilność.

Poruszając się quadem musimy sobie zdawać sprawę, że pojazd ten nie posiada z tyłu mechanizmu różnicowego. Innymi słowy oba koła z tyłu kręcą się z taką samą prędkością. Na zakręcie wewnętrzne koło jedzie po okręgu o mniejszym promieniu, niż koło zewnętrzne, a co za tym idzie ma do pokonania mniejszą drogę. W efekcie zakręcając cały czas jedziemy w poślizgu, który po dynamicznym dodaniu gazu bardzo szybko może stać się niekontrolowany nawet na twardej nawierzchni.

Sam doświadczyłem sytuacji, w której kręcąc się quadem w kółko w uślizgu tylnych kół nagle zabrakło mi benzyny. Tylne koła, ślizgające się bokiem na skutek uślizgu momentalnie zatrzymały się w miejscu, a ja upadłem obok, łamiąc obojczyk.

Ścigacz.pl: Jak oceniasz postęp techniczny w konstruowaniu quadów oraz przyjazność współczesnych modeli wobec użytkownika?

Quady można nazwać pojazdami dość surowymi, gdyż trudno jest w nich wymyślić rozwiązania, eliminujące błędy kierowcy. Chyba najdalej w konstruowaniu takich rozwiązań poszła Yamaha, która w nowy modelu Grizzly zastosowała w układzie kierowniczym system komputerowy z silniczkiem elektrycznym, wspomagający skręcanie. W quadzie kierowca musi pokonać opór nie jednego - jak ma to miejsce w motocyklach - ale dwóch kół i rozwiązanie Yamahy ułatwia skręcanie osobom, nie dysponującym odpowiednią siłą rąk.

Innym udogodnieniem, które upowszechniło się w ciągu kilku ostatnich lat, to automatyczne skrzynie biegów, które zastąpiły manualne skrzynie typu motocyklowego. W odróżnieniu od skrzyń stosowanych w samochodach są to skrzynie pasowe. Ich cechą jest to, że odjęcie gazu powoduje natychmiastowe hamowanie silnikiem. W sporcie wyczynowym są nadal używane skrzynie biegów takie, jak w motocyklach.

Kolejnym krokiem jest zintegrowany układ hamulcowy wszystkich kół tak, aby użytkownik nie musiał - tak jak ma to miejsce w motocyklu - kontrolować osobno przedniego i tylnego hamulca.

Jeżeli chodzi o komfort, to pojawiło się niezależne zawieszenie tylne ze stabilizatorem. Dzięki temu długotrwała jazda quadem po wertepach nie jest już tak bardzo uciążliwa.

Ścigacz.pl: Czy quady są wykorzystywane w służbach publicznych w Polsce? Jeżeli tak, to gdzie można je spotkać?

Quady najwcześniej pojawiły się w wojsku. Miało to miejsce praktycznie 10 lat temu. Szczególne uznanie zdobyły w zwiadzie, zastępując motocykle. Następna była straż graniczna i jej służby patrolowe. Quady trafiły również w roku 1998 za sprawą Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy do GOPRu, gdzie biorą udział w akcjach ratowniczych na szlakach górskich. Również Policja używa czasem quadów do służby patrolowej - na przykład terenów nadwiślańskich - w myśl zasady, gdzie diabłem nie może, tam coś musi posłać. W dzisiejszych czasach wyśle quada.

Ścigacz.pl: Biorąc pod uwagę to, co się dzieje w Stanach Zjednoczonych i w Europie, czy Twoim zdaniem quady mogą kiedyś wyprzeć jednoślady, skutery i motocykle?

Myślę, że to co powiedziałem o USA, jest jakimś wyznacznikiem tego, do czego może dojść i w naszym kraju. Z racji mniejszych wymaganych umiejętności i uprawnień, quady mają szansę zdobywać coraz większą popularność. Jeżeli w tym roku w Polsce w oficjalnej sieci sprzedaży Yamahy, sprzeda się około 300 quadów, to sprzedaż ta będzie na poziomie sprzedaży motocykli terenowych. Czyli w segmencie pojazdów terenowych już w tej chwili następuje zrównoważenie. W roku 2005 w USA sprzedaż quadów wyniosła około 1 mln egzemplarzy, co po raz pierwszy w historii było liczbą większą od 800 tysięcy sprzedanych motocykli. W Polsce moim zdaniem liczba sprzedanych quadów nie przekracza 20% liczby sprzedanych motocykli, a tak było 15 lat temu w Stanach Zjednoczonych.

Autorzy zdjęć: D. Borowicz, Coyot (www.coyot.net)