Polacy za kółkiem to sprzeczność. Okazuje się, że jeśli chodzi o trzeźwość, bijemy na głowę większość Europy. Ale wystarczy wyjechać na drogę, żeby zobaczyć, że mamy kłopot z przestrzeganiem ograniczeń prędkości, a właściwie nadmierną prędkością w ogóle.

Europejski projekt Trendline objął 25 krajów Unii Europejskiej, a jego polską część zrealizował Instytut Transportu Samochodowego. Badacze rozstawili punkty kontrolne w 96 miejscach w całym kraju, na autostradach, ekspresówkach, w obszarach miejskich i na drogach pozamiejskich, w dzień i w nocy, w tygodniu i w weekendy. Pod lupę trafiło 4604 kierowców pojazdów. Co udało się ustalić?

Zacznijmy od dobrej wiadomości. Spośród wszystkich przebadanych kierowców jedynie ośmiu wsiadło za kółko po alkoholu. Daje to wskaźnik trzeźwości rzędu 99,8 proc., który plasuje Polskę w absolutnej czołówce kontynentu. Co ważne, nad Wisłą obowiązuje limit 0,2 promila, czyli znacznie bardziej restrykcyjny niż np. 0,5 promila stosowane w większości krajów Europy Zachodniej. Mimo to wynik jest niemal doskonały.

Ale droga do niemal stuprocentowej trzeźwości za kółkiem była długa. Na początku lat 90. co piąta ofiara śmiertelna na polskich drogach ginęła z winy pijanego kierowcy. W 2001 roku policja zatrzymała 145 431 nietrzeźwych kierujących, którzy spowodowali ponad 4 000 wypadków i zabrali życie 479 osobom. W kolejnych latach liczby te utrzymywały się na podobnym poziomie, a w połowie dekady średnia roczna przekraczała 178 000 zatrzymanych. Przełom nastąpił po 2010 roku, kiedy liczba wypadków z udziałem pijanych kierowców spadła o 70 proc. względem początku stulecia, a ofiar śmiertelnych ubyło o ponad 80 proc.

Trend spadkowy utrzymał się w następnych latach. W 2022 roku zatrzymano 104 467 pijanych kierowców, rok później 95 639, a w 2024 roku 92 324, i to przy rekordowej liczbie ponad 16 milionów przeprowadzonych kontroli trzeźwości. W ciągu ostatniej dekady liczba kierowców wsiadających za kółko po alkoholu zmniejszyła się o ponad 40 proc. Dodatkowym impulsem okazały się przepisy z marca 2024 roku, które umożliwiły konfiskatę pojazdu pijanemu kierowcy. W ciągu pierwszego roku ich obowiązywania policja zajęła ponad 7 600 samochodów.

Ale z prędkością na drogach jest inaczej. Tam gdzie liczba na liczniku rośnie, kultura maleje. Przepisowe limity prędkości respektuje zaledwie 39,2 proc. polskich kierowców. W terenie zabudowanym ten odsetek spada do 21,1 proc., co oznacza, że niemal czworo na pięcioro kierowców w mieście przekracza dozwoloną prędkość. Na tle pozostałych uczestników projektu Trendline wypadamy tu blado, ograniczenia w obszarach zabudowanych przestrzega od 31 do 76 proc. kierowców w innych badanych krajach, podczas gdy w Polsce robi to zaledwie 23 proc. Na autostradach średnia prędkość wynosi 135 km/h, na drogach ekspresowych 128 km/h, co należy do najwyższych wartości w całej Europie.

Wychodzi na to, że o ile alkohol za kółkiem udało się w Polsce skutecznie zepchnąć na margines i jesteśmy blisko całkowitego wyeliminowania tego problemu, o tyle nadmierna prędkość, czy też ignorowanie ograniczeń prędkość mamy we krwi. Zastanawiam się tylko, jak polskie drogi wypadają pod względem liczby ograniczeń prędkości, umiejscawiana i lokalizacji znaków na tle innych państw. Dopiero takie badanie dałoby nam jasny obraz sytuacji.