Po ataku Izraela oraz USA na Iran doszło do jednego z największych w historii zaburzeń w dostawach ropy, a konsekwencje tego widać już przy każdym dystrybutorze. Polski rząd zdecydował się na ruch, który umożliwił obniżenie cen, ale w planach mogą być kolejne rozwiązania.

Przypomnijmy najpierw, że od wtorku 31 marca wprowadzono maksymalne ceny paliw. To próba zatrzymania spirali podwyżek, która wcześniej wynosiła benzynę Pb95 w okolice 8 zł za litr, a oleju napędowego nawet w okolice 9 zł. Interwencja rządu rzeczywiście przyniosła chwilowe uspokojenie, ale fundament problemu przecież nie zniknął. Bez poprawy sytuacji na Bliskim Wschodzie ceny mogą znów wystrzelić.

Aktualne stawki to dowód tylko na to, że spokój jest pozorny. Od soboty do wtorku włącznie litr benzyny 95 kosztuje maksymalnie 6,21 zł, benzyna 98 dochodzi do 6,82 zł, a olej napędowy osiąga poziom 7,87 zł. Jeszcze dzień wcześniej było taniej. W piątek Pb95 zatrzymała się na 6,19 zł, Pb98 na 6,80 zł, a diesel na 7,64 zł. Wahania są niewielkie, ale regularne i jednak odczuwalne. Mechanizm ustalania cen  to wynik wzoru, który uwzględnia średnie ceny hurtowe, podatki, opłaty i marżę sprzedażową wynoszącą 0,30 zł na litr. W praktyce oznacza to, że każdy ruch na rynku globalnym niemal natychmiast odbija się na cenach na stacjach, mimo kontroli ze strony państwa.

Dodajmy, że rząd trzyma rękę na pulsie także w kwestii przestrzegania przepisów. Sprzedaż paliwa powyżej ustalonego limitu może kosztować nawet 1 mln zł kary, a kontrole prowadzi Krajowa Administracja Skarbowa. System jest szczelny, przynajmniej na papierze, i ma dać kierowcom pewność, że nikt nie wykorzysta obecnej, bardzo trudnej sytuacji.

Tymczasem na naszych granicach pojawiło się kolejne zjawisko. Tańsze paliwo przyciąga kierowców z zagranicy, głównie z Niemiec. Skala problemu nie jest co prawda masowa, ale rząd już rozważa działania ograniczające tak zwaną turystykę paliwową. W tle pojawia się także decyzja o wsparciu Straży Granicznej przez wojsko w okresie od 5 kwietnia 2026 r. do 1 października 2026 r., choć oficjalnie nie powiązano jej wprost z ruchem przygranicznym.

Źródło całego zamieszania to newralgiczny transport surowców paliwowych przez Cieśninę Ormuz, przez którą przepływa około 20 proc. światowego zapotrzebowania na ropę. Ten szlak został niemal całkowicie sparaliżowany. Każdego dnia tą drogą płynęło około 20 mln baryłek surowca. Ich brak natychmiast wywindował ceny powyżej 100 dolarów za baryłkę, a obecnie sięgają one już blisko 109 dolarów. To z kolei napędza kolejne podwyżki paliw gotowych, w tym diesla, LPG czy paliwa lotniczego. W sprawie głos zabrała również Międzynarodowa Agencja Energetyczna. Otóż nawet uwolnienie 400 mln baryłek z rezerw strategicznych, największe w historii, nie wystarczy, by w pełni zrównoważyć straty. Dlatego coraz więcej mówi się o ograniczaniu popytu.

Warto wiedzieć, że jednym z rozważanych pomysłów jest obniżenie dopuszczalnej prędkości na drogach o 10 km/h. Brzmi to być może absurdalnie, ale to rozwiązanie proste, szybkie do wdrożenia i realnie zmniejszające zużycie paliwa. Wyjaśnijmy sobie, że transport drogowy odpowiada za około 45 proc. zapotrzebowania na ropę, więc każda redukcja spalania ma znaczenie. Czy pojawią się takie ograniczenia dla transportu, a w dalszej kolejności również dla wszystkich obywateli? Nie można tego wykluczyć, chociaż po drodze są jeszcze inne środki i metody. IEA proponuje między innymi powrót pracy zdalnej (jak w okresie pandemii), przesiadkę do transportu publicznego, współdzielenie pojazdów, ekonomiczną jazdę i inne działania, które mają na celu zminimalizowanie skutków utraty dostaw paliw. Niedaleka przyszłość pokaże, które z tych rozwiązań rzeczywiście wejdą w życie, i czy w ogóle. Sytuacja jest dynamiczna i naprawdę wszystko może się zdarzyć.